UỶ BAN NHÂN DÂN TỈNH HOÀ BÌNH
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
Trần Đình Thuận – Bùi Thị Kim Tuyến (đồng Chủ biên)
Nguyễn Thị Bích – Nguyễn Hữu Duy – Vương Trọng Đức – Đỗ Thị Thanh Huyền
Trịnh Văn Khôi – Nguyễn Phương Liên – Trần Thị Bích Ngọc – Phạm Quỳnh
Lương Minh Tân – Nguyễn Thị Phương Thảo

TÀI LIỆU

GIÁO DỤC
ĐỊA PHƯƠNG
TỈNH

Hoà Bình

4

LỚP

DANH SÁCH BAN BIÊN SOẠN
(Ban hành kèm theo Quyết định số 22/QĐ-SGD&ĐT ngày 05 tháng 01 năm 2023
của Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Hoà Bình về việc thành lập Ban biên
soạn Tài liệu giáo dục địa phương cấp Tiểu học tỉnh Hoà Bình)
Trưởng ban: Bà Bùi Thị Kim Tuyến
Phó Trưởng ban: Bà Nguyễn Thị Hồng Diễm – Ông Trần Đình Thuận
Thư kí: Bà Quách Thị Mến
Các thành viên:
Bà Nguyễn Thị Bích
Ông Nguyễn Hữu Duy
Bà Phạm Thị Thu Hằng
Bà Dương Thị Thanh Hương
Bà Lê Thu Hương
Ông Vương Trọng Đức
Bà Đỗ Thị Thanh Huyền
Ông Trịnh Văn Khôi
Bà Nguyễn Phương Liên
Bà Trần Thị Bích Ngọc
Bà Phạm Thị Kim Oanh
Ông Phạm Quỳnh
Ông Lương Minh Tân
Bà Nguyễn Thị Phương Thảo
Bà Nguyễn Thị Thuỷ
Bà Nguyễn Kim Tuyến
Bà Đoàn Thị Tươi

2

LỜI NÓI ĐẦU

Các em học sinh lớp 4 thân mến!
Cuốn Tài liệu giáo dục địa phương lớp 4 tỉnh Hoà Bình với 8
chủ đề, nhằm trang bị cho các em thêm hiểu biết về các vấn
đề văn hoá, lịch sử, địa lí, kinh tế, xã hội, môi trường và hướng
nghiệp,… của tỉnh Hoà Bình. Thông qua hoạt động trong từng
chủ đề, các em sẽ được trang bị thêm những hiểu biết, lòng tự
hào và có ý thức giữ gìn, phát huy các giá trị văn hoá, lịch sử,
kinh tế,… đặc trưng của địa phương.
Tài liệu giáo dục địa phương lớp 4 tỉnh Hoà Bình sẽ đồng hành
với các em trên con đường khám phá, trải nghiệm những giá
trị đặc trưng của địa phương. Qua đó góp phần bồi dưỡng tình
yêu quê hương, yêu quý truyền thống, văn hoá Hoà Bình và
định hướng nghề nghiệp cho các em.
Chúc các em có những trải nghiệm thật thú vị và bổ ích!

CÁC TÁC GIẢ

3

HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG TÀI LIỆU

Nhận diện – Khám phá
Học sinh huy động kiến thức, kinh nghiệm cá nhân để
xác định vấn đề cần nhận biết; từ đó khám phá điều mới,
chưa biết của chủ đề.
Tìm hiểu – Mở rộng
Học sinh thực hiện các hoạt động quan sát, thảo luận, tìm
tòi, tìm kiếm thông tin,… nhằm hiểu sâu, khai thác nội
dung chủ đề; từ đó mở rộng ra các vấn đề có liên quan.
Thực hành – Vận dụng
Học sinh sử dụng kiến thức, kĩ năng được trang bị để
giải quyết các vấn đề, tình huống, bài tập tương tự hay
biến đổi,… nhằm khắc sâu kiến thức, hình thành kĩ
năng một cách chắc chắn. Sau đó, giải quyết các vấn đề
của thực tế để phát huy tính mềm dẻo, linh hoạt, sáng
tạo của học sinh.

Hãy bảo quản, giữ gìn cuốn tài liệu này
để dành tặng các em học sinh lớp sau nhé!

4

MỤC LỤC

Chủ đề 1: Nhân vật lịch sử ở Hoà Bình

6

Chủ đề 2: Những trận đánh lịch sử ở Hoà Bình

8

Chủ đề 3: Nhạc cụ dân tộc ở Hoà Bình

11

Chủ đề 4: Nhà ở truyền thống của các dân tộc ở Hoà Bình 14
Chủ đề 5: Hoà Bình quê hương em

18

Chủ đề 6: Hội chợ sản vật ở Hoà Bình

22

Chủ đề 7: Hoạt động đền ơn, đáp nghĩa ở Hoà Bình

26

Chủ đề 8: Thuỷ điện Hoà Bình và môi trường

29

5

CHỦ ĐỀ 1: NHÂN VẬT LỊCH SỬ Ở HOÀ BÌNH
1 Nhận diện nhân vật lịch sử ở tỉnh Hoà Bình
Kể tên một nhân vật lịch sử ở tỉnh Hoà Bình mà em biết.

2 Tìm hiểu về nhân vật lịch sử ở tỉnh Hoà Bình
a. Đọc đoạn thông tin dưới đây và nêu tên những nhân vật lịch sử ở tỉnh Hoà
Bình. Hãy kể tên một nhân vật lịch sử khác mà em biết.
Hoà Bình là vùng đất có lịch sử lâu đời, nhiều dân tộc anh em cùng sinh
sống. Quá trình ấy đã sản sinh ra các nhân vật lịch sử góp phần làm rạng danh
quê hương Hoà Bình. Đốc Tam, Tổng Kiêm, Đốc Bang tổ chức các cuộc khởi
nghĩa chống Pháp cuối thế kỉ XIX, đầu thế kỉ XX; Nguyễn Văn Hậu, Lê Thị Tâm,
Triệu Phúc Lịch, Bùi Văn Nê, Bùi Văn Hợp, Quách Văn Thắm,... ghi dấu với những
chiến công trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc
Mỹ, họ là những người con của quê hương Hoà Bình. Nguyễn Quang Bích,
Nguyễn Văn Giáp, Đốc Ngữ phát động nhân dân hưởng ứng phong trào
Cần Vương ở vùng Tây Bắc, Cù Chính Lan – anh hùng đánh xe tăng trong Chiến
dịch Hoà Bình,… dù không sinh ra ở vùng đất này nhưng đều đã có những đóng
góp to lớn trong công cuộc bảo vệ và xây dựng quê hương Hoà Bình.

b. Đọc đoạn thông tin sau và chia sẻ với bạn về anh hùng Triệu Phúc Lịch.
 Anh hùng Lực lượng vũ trang
nhân dân Triệu Phúc Lịch sinh
năm 1920, mất năm 1947, là người
con ưu tú của đồng bào Dao ở xã
Toàn Sơn, huyện Đà Bắc.
Ngày 10 tháng 9 năm 1947, được
tin giặc Pháp càn quét khu vực xã
Toàn Sơn, đội du kích xã do Triệu
Phúc Lịch chỉ huy nhanh chóng triển
khai phương án mai phục đánh địch.

Đài chiến công Đội du kích
xã Toàn Sơn huyện Đà Bắc

Triệu Phúc Lịch chỉ với tay không, anh đã rượt đuổi theo tên giặc chỉ huy và
quật ngã hắn rồi cướp lấy khẩu súng tiểu liên. Phát hiện ra hướng rút lui của
quân giặc chính là khu căn cứ của ta, anh đã chạy ngược lên nương lúa để đánh

1

6

lạc hướng. Bọn giặc liền đuổi theo và bắn anh bị thương nặng. Anh vẫn cố chiến
đấu với tên lính đứng gần. Điên cuồng trước hành động anh dũng của Triệu
Phúc Lịch, bọn giặc xả cả băng đạn vào người anh, người con ưu tú của đồng
bào Dao, xã Toàn Sơn đã anh dũng hi sinh.

(Theo Hoà Bình lịch sử kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ
(1945 - 1975), NXB Quân đội nhân dân, 1999)

c. Hãy nói hoặc viết (3 – 5 câu) thể hiện tình cảm của em với các nhân vật
lịch sử ở tỉnh Hoà Bình.

3 Thể hiện lòng biết ơn với các nhân vật lịch sử ở tỉnh Hoà Bình
a. Lựa chọn một nhân vật lịch sử tiêu biểu ở tỉnh Hoà Bình và lập hồ sơ về
nhân vật lịch sử đó theo gợi ý dưới đây:


– Tên, năm sinh, năm mất, quê quán của nhân vật.



– Hành động/chiến công nổi bật của nhân vật.



– Nêu những đóng góp của nhân vật lịch sử đó đối với tỉnh Hoà Bình mà
em biết.

b. Em hãy kể lại câu chuyện về một nhân vật lịch sử tiêu biểu ở tỉnh Hoà Bình.
c. Em hãy làm một sản phẩm (Vẽ tranh/Làm thiệp cảm ơn/...) và viết một
thông điệp dưới sản phẩm đó để thể hiện tình cảm của em với nhân vật
lịch sử ở tỉnh Hoà Bình.

4 Giới thiệu về nhân vật lịch sử ở tỉnh Hoà Bình
Em hãy giới thiệu với bạn bè, người thân về nhân vật lịch sử tiêu biểu ở tỉnh Hoà
Bình mà em biết.
Gợi ý 
l 
Tên nhân vật, năm sinh, năm mất, quê quán.
l Hành động/chiến công nổi bật của nhân vật.
l 
Kể lại những đóng góp của nhân vật lịch sử đó đối với tỉnh Hoà Bình.
l Tình cảm của em với nhân vật.

Lưu ý: Có thể sử dụng tranh, ảnh,… để minh hoạ cho bài giới thiệu.
7

CHỦ ĐỀ 2: NHỮNG TRẬN ĐÁNH LỊCH SỬ Ở HOÀ BÌNH
1 Khám phá về tượng đài anh hùng Cù Chính Lan
Quan sát hình ảnh, hãy chia sẻ điều em biết về tượng đài anh hùng Cù Chính Lan.

1

Tượng đài anh hùng Cù Chính Lan (huyện Cao Phong)

2 Tìm hiểu về các trận đánh lịch sử ở tỉnh Hoà Bình
a. Đọc đoạn thông tin, em hãy kể tên những trận đánh lịch sử đã làm rạng
danh lịch sử ở tỉnh Hoà Bình trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân
Pháp và đế quốc Mỹ (1945 – 1975).
Tỉnh Hoà Bình nằm ở cửa ngõ vùng Tây Bắc của Tổ quốc Việt Nam. Trong hai
cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ (1945 – 1975), nơi đây đã
diễn ra nhiều trận đánh lịch sử góp phần bảo vệ nền độc lập dân tộc như: Trận
mai phục của đội du kích Toàn Sơn năm 1947 dưới sự chỉ huy của anh hùng Triệu
Phúc Lịch; Chiến dịch Hoà Bình (1951 – 1952); Quân dân xã Liên Hoà (nay là xã
Yên Nghiệp, huyện Lạc Sơn) dùng súng bộ binh bắn rơi máy bay Mỹ năm 1965.
Với chiến công này, tỉnh Hoà Bình vinh dự được ghi tên vào lá cờ "Quyết tâm
đánh thắng giặc Mỹ xâm lược" của Chủ tịch Hồ Chí Minh,… những trận đánh
lịch sử này đã tô thắm thêm truyền thống vẻ vang cho đất và người Hoà Bình.
(Theo Hỏi – đáp Lịch sử tỉnh Hoà Bình
130 năm xây dựng và phát triển 1886 – 2016)

b. Đọc thông tin về Chiến dịch Hoà Bình (1951 – 1952) và quan sát các hình
2, 3, 4, em hãy lập bảng tóm tắt chiến dịch này theo gợi ý:

8



– Thời gian diễn ra chiến dịch.



– Diễn biến của chiến dịch.



– Kết quả và ý nghĩa của chiến dịch.

Chiến dịch Hoà Bình (1951 – 1952)
Chiến dịch Hoà Bình bắt đầu
từ ngày 10 – 12 – 1951. Quân ta tập
trung đánh vào các cứ điểm, đồng
thời tiến hành bao vây địch ở thị xã
Hoà Bình và phân khu sông Đà. Bằng
chiến thuật đánh phục kích, quân
ta giành thắng lợi, tiêu diệt một bộ
phận sinh lực địch, phá huỷ nhiều xe,
bắn cháy, phá hỏng nhiều tàu địch.
Đặc biệt, trong trận đánh tại Giang
Mỗ, Tiểu đội trưởng Cù Chính Lan
cùng động đội đã phá huỷ 5 xe cơ
giới, 1 xe tăng lập chiến công oanh
liệt, buộc địch phải rút chạy khỏi khu
vực sông Đà để tăng cường cho thị
xã Hoà Bình (nay là thành phố Hoà
Bình) rồi chạy về Xuân Mai (Hà Đông,
nay thuộc Hà Nội).
Ngày 25 – 2 – 1952, chiến dịch
Hoà Bình kết thúc, tỉnh Hoà Bình cơ
bản được giải phóng lần thứ hai.
Chiến dịch Hoà Bình đã phá tan âm
mưu xây dựng lại “Xứ Mường tự trị”
của thực dân Pháp.
(Theo Địa chí tỉnh Hoà Bình, NXB
Chính trị quốc gia Sự thật, 2020.)

2

Anh hùng Cù Chính Lan (1930 – 1951)

3

Máy bay địch ở sân bay Thịnh Lang,
thị xã Hoà Bình, (nay là thành phố
Hoà Bình) bị bắn cháy trong chiến dịch
Hoà Bình 1951 – 1952

4

Xe tăng địch bị anh hùng Cù Chính Lan
tiêu diệt ngày 13/12/1951 tại trận
Giang Mỗ – Bình Thanh trong chiến dịch
Hoà Bình 1951 – 1952

c. Em hãy lập sơ đồ trục thời gian các trận đánh lịch sử ở tỉnh Hoà Bình mà
em biết.

Gợi ý 
l 
Tên trận đánh;
l 
Thời gian diễn ra trận đánh (kẻ/vẽ hình thể hiện rõ mốc

thời gian).
9

3 Làm thẻ thông tin về nhân vật gắn với trận đánh lịch sử ở
tỉnh Hoà Bình

a. Em hãy tìm hiểu và làm thẻ thông tin về nhân vật gắn với một trận đánh
lịch sử ở tỉnh Hòa Bình mà em biết.
Gợi ý  Thẻ thông tin có thể thiết kế theo gợi ý sau:

Nhân vật trong trận đánh...
Năm sinh:
Năm mất:
Quê quán:

Hình ảnh
nhân vật

Đóng góp nổi bật:

b. Nêu ý nghĩa của trận đánh đó đối với lịch sử ở tỉnh Hoà Bình.

4 Giới thiệu về trận đánh lịch sử ở tỉnh Hoà Bình
Sưu tầm tranh, ảnh, bài báo, câu chuyện về một trận đánh lịch sử ở tỉnh Hoà
Bình mà em biết và giới thiệu với bạn bè, người thân.

Gợi ý 

Em có thể giới thiệu theo các nội dung sau:
l 
Tên trận đánh;
l 
Thời gian, diễn biến chính của trận đánh;
l 
Tên nhân vật gắn với trận đánh;
l 
Kết quả, ý nghĩa của trận đánh.

Lưu ý: Có thể sử dụng tranh, ảnh,… để minh hoạ cho bài giới thiệu.
10

CHỦ ĐỀ 3: NHẠC CỤ DÂN TỘC Ở HOÀ BÌNH
1 Nhận diện nhạc cụ dân tộc ở Hoà Bình
Xem video hoà tấu nhạc cụ dân tộc ở Hoà Bình và thực hiện yêu cầu.
– Nêu tên các nhạc cụ mà em quan sát được.
– Nêu cảm nhận của em sau khi xem video đó.

2 Tìm hiểu về nhạc cụ dân tộc ở Hoà Bình
a. Đọc thông tin về nhạc cụ dân tộc ở Hoà Bình.

Bên cạnh những làn điệu dân ca, khi nói về âm nhạc dân gian ở Hoà Bình
còn phải kể đến các nhạc cụ dân tộc. Trong đó, tiêu biểu nhất là các nhạc
cụ của người Mường (chiêng, cò ke, sáo ôi, trống,…), người Thái (khèn, tính
tẩu,…) và người Dao (kèn, gõ,…).
Trong sinh hoạt gắn liền với đời sống của người Mường luôn có mặt của
chiêng. Theo truyền thuyết của người Mường, chiêng giúp xua đuổi tà ma,
mang lại cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho dân làng.

1

Các nghệ nhân trình diễn chiêng ở Hoà Bình

11

Chiêng Mường được chơi thành dàn (đầy đủ gồm 12 chiếc) với các kích
thước lớn nhỏ khác nhau tạo nên âm thanh đa dạng. Đặc điểm chung về
hình dáng của chiêng có dạng vung tròn, thành cao, có núm ở giữa. Dùi đánh
chiêng là một khúc gỗ ngắn, một đầu bịt vải. Người Mường sử dụng chiêng
trong các sinh hoạt gắn liền với đời sống của người Mường như: chúc Tết, đám
cưới, đám ma, mừng nhà mới, trong các lễ hội và cầu mùa,…
Sáo ôi là một loại sáo dọc làm bằng ống nứa, trúc, trên thân có đục một số
lỗ bấm; đầu thổi có gắn lưỡi gà tạo nên âm thanh hơi khàn. Trước đây, sáo ôi
là nhạc cụ được sử dụng như phương tiện gọi bạn của các chàng trai Mường.
Trong thời hiện đại, sáo ôi trở thành nhạc cụ dùng để giải trí, trình diễn trên
sân khấu như nhiều nhạc cụ dân gian khác.

2

Sáo ôi

Khèn bè của dân tộc Thái được cấu tạo với 14 ống nứa ghép với nhau, trong
đó có 4 ống khèn được thuôn thông suốt, gắn chặt vào bầu khèn. Trong các
ống khèn có gắn lưỡi khèn làm bằng đồng hoặc bạc trắng dát mỏng như tờ
giấy để khèn có thể kêu được. Bầu khèn làm bằng gỗ, một đầu khoét thủng
để thổi, một đầu bịt kín bằng sáp ong đá, phía trên bầu hơi có dùi những nốt

3

4

Khèn bè

12

Người dân thổi khèn bè

bấm để thay đổi độ cao của âm thanh. Khèn bè thường được dùng để đệm
cho người hát các bài dân ca trong những ngày lễ truyền thống, có khi làm
nền cho các điệu dân vũ của người Thái trong những ngày vui, những dịp
trọng đại,…
(Theo baohoabinh.com.vn, hoinhacsi.vn)

b. Kể tên một số nhạc cụ dân tộc ở Hoà Bình và cho biết nhạc cụ đó được sử
dụng khi nào.

3 Giới thiệu về một nhạc cụ dân tộc ở Hoà Bình
a. L àm phiếu thông tin về một nhạc cụ dân tộc ở Hoà Bình mà em biết theo
các gợi ý sau:


– Tên nhạc cụ đó là gì?



– Đặc điểm về hình dáng, chất liệu cấu tạo của nhạc cụ đó là gì?



– Cách sử dụng nhạc cụ đó như thế nào?



– Nhạc cụ đó được sử dụng trong những hoạt động nào?



– Nêu cảm nhận về âm thanh của nhạc cụ đó.

b. Giới thiệu với người thân về một nhạc cụ dân tộc ở Hoà Bình.

4 Bảo tồn giá trị văn hoá của nhạc cụ dân tộc ở Hoà Bình
a. Cùng bạn lựa chọn và tập sử dụng (hoặc mô phỏng trình diễn) một nhạc
cụ dân tộc ở Hoà Bình.
Gợi ý Có thể tập sử dụng hoặc mô phỏng trình diễn chiêng, sáo

ôi, khèn bè,… Em có thể hỏi người thân hoặc tìm hiểu trên
sách, báo, phương tiện truyền thông,…

b. Chia sẻ một số việc làm phù hợp nhằm bảo tồn, phát huy giá trị văn hoá
của nhạc cụ dân tộc ở Hoà Bình.
13

CHỦ ĐỀ 4: NHÀ Ở TRUYỀN THỐNG CỦA

CÁC DÂN TỘC Ở HOÀ BÌNH

1 Nhận diện nhà ở truyền thống của các dân tộc ở Hoà Bình
a. Quan sát hình ảnh và xác định nhà ở truyền thống có ở Hoà Bình.

1

2

Nhà rông Tây Nguyên

3

Nhà ở của người Dao

4

Nhà ở của người Mường

Nhà ở của người Tày

b. Kể
 tên các nhà ở truyền thống khác ở Hoà Bình mà em biết. Nêu đặc điểm nổi
bật của nhà ở truyền thống đó.

c. Em thích nhà ở truyền thống của dân tộc nào ở Hoà Bình? Tại sao?
14

2 Tìm hiểu nhà ở truyền thống của các dân tộc ở Hoà Bình
a. Ghép thông tin và hình ảnh cho phù hợp.
a. Nhà ở của người Thái:
–Nhà thường có 3 gian hoặc 5 gian và
2 hồi.
–Nhà được làm bằng những cột gỗ
chắc chắn.
– Sàn nhà làm bằng ván gỗ, thân cây
bương, cây vầu,…
– Vách nhà được thưng bằng phên nứa
hoặc ván gỗ.

5

b. Nhà ở của người Mường:
– Nhà thường có 1 gian, 2 chái.
– Sàn nhà lát bằng thân cây vầu hay
ván gỗ.
– Vách nhà thưng kín bằng ván gỗ,
phên nứa đan.
– Mái nhà lợp bằng lá cọ, cỏ tranh, rạ
được đan thành tấm phên.

6

c. Nhà ở của người Dao:
– Nhà ở có hai kiểu: nhà nửa sàn nửa
đất và nhà đất.
– Nhà được dựng bộ khung bằng gỗ
kết hợp với tre, nứa, có vách ngăn
giữa các gian.
– Kiểu nhà đất phổ biến là 3 hoặc 5
gian, không có chái.

7

15

b. Chia sẻ với bạn bè, người thân về nhà ở truyền thống của một dân tộc ở
Hoà Bình mà em biết.
Gợi ý 
l 
Nhà ở truyền thống của dân tộc nào?
l 
Nguyên liệu cơ bản để làm nhà ở đó là gì?
l 
Mái nhà được làm từ vật liệu gì?
l 
Kiểu nhà đó có đặc điểm gì khiến em ấn tượng?

3 Tìm hiểu đặc điểm nổi bật về nhà ở truyền thống của các dân tộc
ở Hoà Bình

a. Sưu tầm tranh, ảnh về một số mẫu nhà ở truyền thống của các dân tộc ở
Hoà Bình và hoàn thành phiếu thông tin theo gợi ý sau.

Nhà ở truyền thống của dân tộc…
Hình ảnh nhà ở
truyền thống

– Nguyên liệu chính để làm nhà
là …
– Vật liệu làm mái nhà là …
–
Không gian sinh hoạt bên
trong nhà:…
– Đặc điểm nổi bật của ngôi nhà:
…

b. So sánh sự giống và khác nhau giữa những mẫu nhà ở truyền thống của các
dân tộc ở Hoà Bình mà em sưu tầm.

c. So sánh nhà ở truyền thống với nhà ở hiện nay tại các đô thị ở Hoà Bình.

16

4 Giới thiệu nhà ở truyền thống của các dân tộc ở Hoà Bình
a. Em hãy cùng bạn lựa chọn một trong hai yêu cầu sau và thực hiện.


– Vẽ mẫu nhà ở truyền thống của một dân tộc ở Hoà Bình mà em thích.


– L àm mô hình nhà ở truyền thống của một dân tộc ở Hoà Bình từ những
nguyên vật liệu đơn giản.
Gợi ý  

Làm mô hình nhà ở truyền thống
l 
Chuẩn bị:

– Giấy A4, bìa các-tông, thanh tre (nứa) và vật liệu sẵn có.
– Bút chì, bút màu
– Kéo
– Hồ dán, keo dán
l 
Các bước tiến hành:



Bước 1: Lựa chọn một mẫu nhà truyền thống ở Hoà Bình mà em yêu thích.

Bước 2: Vẽ phác thảo các chi tiết của mẫu nhà truyền thống đó trên giấy.
Bước 3: Lựa chọn các vật liệu sẵn có.
Bước 4: Thể hiện các thành phần cấu tạo của ngôi nhà trên vật liệu sẵn có.
Bước 5: Cắt các thành phần và cố định chúng lại với nhau theo bản
phác thảo.

b. Cùng bạn chia sẻ, giới thiệu và trưng bày sản phẩm về nhà ở truyền thống
của các dân tộc ở Hoà Bình.
Gợi ý 
l 
Đây là nhà ở truyền thống của dân tộc nào?
l Nhà ở đó có gì đặc biệt?

17

CHỦ ĐỀ 5: HOÀ BÌNH QUÊ HƯƠNG EM
1 Tìm hiểu về vị trí địa lí của tỉnh Hoà Bình
a. Quan sát hình 1, em hãy:


– Xác định vị trí của tỉnh Hoà Bình trên bản đồ hành chính Việt Nam.



– Đọc tên các tỉnh tiếp giáp với tỉnh Hoà Bình.
108°

104°

Lai Ch©u

Lµo Cai

B¾c K¹n

Tuyªn
Quang

ng
hå
s.

§iÖn Biªn

Yªn B¸i

B¾c Giang
1

Hµ Néi
2

µ

§. C¸i BÇu

Qu¶ng Ninh

Q§. C« T«

H¶i Phßng

Th¸i B×nh

Ninh B×nh

20°

3

4

Hoµ B×nh

l

L¹ng S¬n

Th¸i
Nguyªn
6

Phó
Thä

s«n
g
S¬n La §µ

t r u n g q u è c

Cao B»ng

Hµ
Giang

Nam §Þnh

§. B¹ch Long VÜ

Thanh
Ho¸

o
s «n

v

NghÖ An
gC

112°

Þn

h

b

¾

c

b

é

20°

§. H¶i Nam
(Trung Quèc)

¶

Hµ TÜnh

S. G

ianh

Qu¶ng B×nh

§. Cån Cá

g

chó gi¶i
hµ néi Thñ ®«

n

Qu¶ng TrÞ

hoµ b×nh Tªn tØnh, thµnh phè

Thõa Thiªn HuÕ
§µ N½ng

Biªn giíi quèc gia

16°

«

Ranh giíi tØnh

Q§. Hoµng Sa
(ViÖt Nam)

Qu¶ng Nam

§. Lý S¬n

4. H­ng Yªn

5. VÜnh Long

6. VÜnh Phóc

Qu¶ng Ng·i
Kon Tum

B×nh §Þnh

n

2. Hµ Nam

3. H¶i D­¬ng

®

C¸c tØnh ®¸nh sè trªn b¶n ®å
1. B¾c Ninh

s«

Ó

Gia Lai

ng
Ba

i

campuchia

T©y
Ninh

Kh¸nh Hoµ

L©m §ång

B×nh
D­¬ng §ång
Nai

v
Þn

iÒn

h

CÇn Th¬

§. Phó Quý

BÕn Tre

5

i

Ëu

¸

hËu
giang

h
S.

th

Kiªn Giang

12°

Ninh ThuËn

B×nh ThuËn

®ång long an TP. Hå ChÝ Minh
Bµ RÞa An Giang th¸p tiÒn giang
S. t
Vòng Tµu

Trµ Vinh

la

Sãc Tr¨ng

Q§. Thæ Chu

n

B¹c Liªu
Cµ Mau

1

B×nh
Ph­íc

b

§¾c
N«ng

12°

§. Phó Quèc

Phó Yªn

§¾k L¾k

Q§. C«n S¬n

mòi Cµ Mau

104°

hßn Khoai

0

80

160

240

320 km

Bản đồ hành chính Việt Nam

b. Chia sẻ với các bạn về vị trí nhà em hoặc trường học của em (Số nhà, tên
18

đường, tên xã/phường, các địa điểm gần đó,...).

2 Tìm hiểu một số đặc điểm tự nhiên của tỉnh Hoà Bình
a. Đọc thông tin dưới đây và quan sát hình 2, em hãy:


– Kể tên các con sông lớn của tỉnh Hoà Bình.



– Tỉnh Hoà Bình có loại khoáng sản nào?



– Địa hình và khí hậu của tỉnh Hoà Bình có đặc điểm gì?
Hoà Bình là tỉnh miền núi nằm ở phía Tây Bắc, có diện tích tự nhiên gần
4 600 km2, địa hình bị chia cắt phức tạp và có độ dốc lớn, nhiều đồi núi. Khí hậu
ở Hoà Bình có sự phân hoá theo mùa khá rõ nét; mùa đông khô, lạnh, ít mưa;
mùa hè nóng, ẩm, mưa nhiều; nóng nhất vào tháng 7 và lạnh nhất vào tháng 1.
Tỉnh Hoà Bình có nhiều sông lớn như sông Đà, sông Bùi, sông Bưởi, sông Bôi,...
(Theo Địa chí tỉnh Hoà Bình, NXB Chính trị quốc gia Sự thật, 2020.)
105°00'

105°30'

s«
ng

®µ

Hang
Hang
Hang
Kia
Kia
Pµ
Pµ
Cß
Cß
Hang
Hang
HangKia
Kia
Kia
Kia------Pµ
Pµ
Pµ
PµCß
Cß
Cß
Cß

®µ b¾c





Mai Ch©u

1245

mai ch©u
15

6

1100

suè

Khu b¶o tån thiªn nhiªn

N­íc kho¸ng

6
105°00'

Quèc lé

vô b¶n
ChÝ §¹o s
«n

gB
­ë

i

chi nª
hang Luån



Yªn Thñy





hµng tr¹m
Ngäc
L­¬ng

thanh ho¸

n×nh b×nh
0

TØnh lé
105°30'

20°
30'

¸y
g§
s«n

ThÞ trÊn, huyÖn lÞ

§ång



hµ nam

L¹c Thñy

i Bin

«i
gB

Vµng

Th¾ng c¶nh



thanh hµ
chïa Tiªn

L¹c S¬n



S¾t

s«
ng
B«
i

12B

Ngæ Lu«ng

c¸c yÕu tè kh¸c
Thµnh phè

Kim B«i



 Ngäc S¬n -

§¸ v«i

bo





nói Cét Cê hang Muèi

T©n L¹c

Kim B«i



hµ néi



®éng
Trung S¬n

Th­îng TiÕn

m­êng khÕn





Than ®¸

12B

s«n

2

833

§åi Bï

Cao Phong

20° 0 100 200 300 400 500 700 Trªn 700m
30'
®iÒu kiÖn tù nhiªn vµ tµi nguyªn thiªn nhiªn

 Rõng

L­¬ng S¬n

cao phong
nói ®Çu Rång 



chó gi¶i
ph©n tÇng ®é cao ®Þa h×nh

S«ng, hå

l­¬ng s¬n

Hßa B×nh


hå Hßa B×nh




§Ønh nói



hang §åi S©m

6

hang S«ng



 Hang ®éng

s«
ng
Bï
i



6
Hang Kia - Pµ Cß

21°
00'







Pu Canh





L­îng m­a (mm)




1023

§µ B¾c

s¬n la

s«n
g®

phó thä



NhiÖt ®é (oC)

21°
00'



106°00'
Tr¹m Hoµ B×nh
biÓu ®å nhiÖt ®é vµ
l­îng m­a
(Tr¹m thµnh phè Hoµ B×nh)

µ

B

7,5

15

22,5

30km

106°00'

Lược đồ tự nhiên tỉnh Hoà Bình

b. Hãy chia sẻ với bạn về thời tiết của một ngày vào mùa hè hoặc mùa đông
ở địa phương em. Cho biết vào những ngày đó, chúng ta cần làm gì để làm
mát hoặc giữ ấm cơ thể.
19

3 Tìm hiểu về dân cư và một số hoạt động kinh tế ở Hoà Bình
a. Đọc thông tin dưới đây và thực hiện yêu cầu:
Năm 2020, dân số của tỉnh Hoà Bình là 861 216 người. Trên địa bàn tỉnh có
nhiều dân tộc cùng sinh sống, trong đó đông nhất là các dân tộc Mường, Kinh,
Thái, Tày, Dao, Mông. Mỗi dân tộc có phong tục tập quán và các hoạt động sản
xuất đặc trưng tạo nên sự đa dạng về văn hoá và góp phần vào sự phát triển
kinh tế chung của tỉnh.


– Năm 2020, dân số của tỉnh Hoà Bình là bao nhiêu? Có những dân tộc nào
cùng sinh sống trên địa bàn tỉnh Hoà Bình?



– Nêu một số hoạt động sản xuất, phát triển kinh tế ở Hoà Bình.



– Chọn thông tin phù hợp với mỗi hình dưới đây.
a. Bưởi đỏ Tân Lạc có quả hình tròn, vỏ
màu vàng, khi chín múi bưởi có màu
hồng đỏ, tép bưởi bó chặt, dễ tách,
ăn rất giòn và ngọt. Đây là cây trồng
chủ lực trong phát triển kinh tế nông
nghiệp của huyện Tân Lạc.

3

Trồng cam ở huyện Cao Phong

b. Cây cam thích hợp trồng ở vùng
đất có nhiều mùn, khả năng thấm
nước và thoát nước tốt, có tầng đất
dày, giữ ẩm tốt. Thổ nhưỡng của
huyện Cao Phong rất phù hợp với
loại cây trồng này.
c. Bản Lác nằm trong thung lũng Mai
Châu, khí hậu mát mẻ, phong cảnh tự
nhiên rất đẹp. Đây là nơi sinh sống chủ
yếu của người dân tộc Thái. Bản Lác là
một địa điểm hấp dẫn dành cho du
khách.
20

4

Trồng bưởi đỏ ở huyện Tân Lạc

5

Nguồn nước khoáng Kim Bôi

6

Chăn nuôi dê ở Hoà Bình

7

Nhà máy Thuỷ điện Hoà Bình

8

Bản Lác ở huyện Mai Châu

d. Nhà máy thuỷ điện Hoà Bình được xây
dựng trên dòng sông Đà ở đoạn chảy qua
tỉnh Hoà Bình. Đây là một trong những
nguồn cung cấp điện cho toàn bộ hệ
thống điện Việt Nam. Công trình thuỷ
điện Hoà Bình góp phần quan trọng vào
việc điều tiết nước, phòng chống lũ lụt
cho vùng Đồng bằng sông Hồng.
e. Suối khoáng Kim Bôi thuộc huyện Kim
Bôi, tỉnh Hoà Bình. Dòng suối chảy sâu
trong lòng đất, nước suối có nhiệt độ từ
34ºC – 36ºC, với tỉ lệ khoáng cao, rất tốt
cho sức khoẻ của con người. Suối khoáng
Kim Bôi trở thành một trong những điểm
đến hấp dẫn cho những du khách muốn
hoà mình vào sự trong lành của thiên
nhiên.
g. Địa hình nhiều đồi núi là điều kiện thuận
lợi để nhiều địa phương của tỉnh Hoà Bình
phát triển mô hình nuôi dê. Trong đó, sản
phẩm "Dê Lạc Thuỷ", "Dê núi Lương Sơn"
đã được cấp giấy chứng nhận tập thể cho
các sản phẩm có truy xuất nguồn gốc.

b. E m hãy tìm hiểu và kể tên một số hoạt động sản xuất, phát triển kinh tế khác
ở Hoà Bình. Em thích nhất hoạt động sản xuất, phát triển kinh tế nào? Vì sao?

4 Giới thiệu về quê hương Hoà Bình
a. Viết bài hoặc làm tờ rơi để giới thiệu về quê hương Hoà Bình.
b. Trình bày trước lớp về bài viết hoặc tờ rơi của em.
c. Nêu một việc em sẽ làm để xây dựng và bảo vệ quê hương Hoà Bình.
21

CHỦ ĐỀ 6: HỘI CHỢ SẢN VẬT Ở HOÀ BÌNH
1 Khám phá sản vật ở Hoà Bình
a. Quan sát hình ảnh và nêu tên các sản vật ở Hoà Bình.

1

2

Thổ cẩm của người Thái,
Bản Lác huyện Mai Châu

3

Mây tre đan huyện Lạc Sơn

4

Lịch Đoi (lịch Tre) xứ Mường

5

Gà huyện Lạc Thuỷ

6

Lợn bản huyện Đà Bắc

7

8

Mía tím Hoà Bình

22

Tỏi tía huyện Mai Châu

Bưởi đỏ huyện Tân Lạc

b. Kể tên các sản vật nổi tiếng khác ở Hoà Bình mà em biết.
c. Em hãy lựa chọn 3 sản vật đặc trưng của Hoà Bình để tham gia trưng bày,
giới thiệu sản vật của địa phương tại hội chợ.

2 Tìm hiểu sản vật tiêu biểu của Hoà Bình
Đọc bài viết về sản vật Hoà Bình và thực hiện yêu cầu.
Cam Cao Phong – hương vị đất Mường Hoà Bình
Cam Cao Phong – sản vật nổi tiếng của Hoà Bình. Các giống cam ở Cao Phong
đều có nguồn gốc di thực từ cam Xã Đoài, Nghệ An và cam Canh (Vân Canh). Do
phù hợp với điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng nên những loại cam này không
những duy trì được những đặc tính di truyền tốt của giống cam gốc mà còn thể
hiện một số ưu thế về chất lượng.
Cây cam đã mang lại hiệu
quả kinh tế cao cho huyện
Cao Phong, giá trị thu
nhập đạt từ 500 – 700 triệu
đồng/10 000 m2. Mảnh đất
Cao Phong không chỉ trở
thành vựa cam của tỉnh mà
còn là một điển hình thành
công trong phát triển cây
ăn quả của cả nước.

9

"Cam Cao Phong vừa thơm vừa mát” là câu hát trữ tình ngọt ngào như lời mời
gọi khách muôn phương về với Cao Phong. Cam Cao Phong được du khách
đánh giá rất cao: quả đẹp, tròn đều, vỏ mỏng, thơm, màu vàng sậm, mọng nước,
vị ngọt mát, thơm dịu, tép vàng. Nhiều giống cam gần như không có hạt, phù
hợp với thị hiếu người tiêu dùng. Vào dịp cuối năm, du khách có cơ hội chiêm
ngưỡng những vườn cam trĩu quả chín vàng và cảnh mua bán cam nhộn nhịp
hai bên đường.
(Theo hoabinh.gov.vn và Baohoabinh.com.vn)


– Nêu đặc điểm nổi bật của cam Cao Phong.



– Nêu giá trị kinh tế và văn hoá của cam Cao Phong.
23

Thổ cẩm của người Thái ở huyện Mai Châu, Hoà Bình
Nghề dệt thổ cẩm của
người Thái ở huyện Mai
Châu đã có từ rất lâu đời. Thổ
cẩm Mai Châu được se từ sợi
bông tự nhiên. Cách nhuộm
màu độc đáo đã làm nên
hồn cốt cho mỗi tấm vải. Cỏ
ngọt cho màu xanh nhạt;
hoa hoè cho màu đỏ hoặc
cánh kiến, hồng nhạt; lõi cây
mít cho màu vàng; hoa hiên
cho màu đỏ. Sản phẩm dệt
thổ cẩm đã trở thành biểu
tượng văn hoá sống động
của người Thái ở Mai Châu.
Mỗi tấm thổ cẩm đều thấm
đẫm tinh hoa, hương sắc núi
rừng và trở thành nét đẹp
truyền thống của Hoà Bình.
Đây là mặt hàng ưa chuộng
của khách du lịch, có mặt tại
nhiều thị trường trong nước
và nước ngoài.

10

11

Thổ cẩm Mai Châu có nhiều đóng góp cho cộng đồng, gìn giữ nét đẹp văn hoá
truyền thống của người Thái, tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho nhiều người.
(Theo thuvienhoabinh.vn, Địa chí Hoà Bình, https:dantocmiennui.vn)



– Nêu đặc điểm nổi bật, độc đáo trên thổ cẩm của người Thái ở huyện
Mai Châu.



– Nêu giá trị kinh tế và văn hoá của nghề dệt thổ cẩm của người Thái ở
huyện Mai Châu.

24

3 Tổ chức hội chợ giới thiệu, tuyên truyền, quảng bá về sản vật ở
Hoà Bình

Cùng bạn tổ chức hội chợ giới thiệu, tuyên truyền, quảng bá về sản vật ở
Hoà Bình.



Bước 1. Trao đổi, thảo luận trong nhóm, thu thập thông tin.
Bước 2. Lập kế hoạch tổ chức hội chợ.
Gợi ý 

Tên công việc

Người phụ trách

Người hỗ trợ

Bước 3. Chuẩn bị sản vật, thiết kế và trang trí gian hàng trong hội chợ,
chuẩn bị tài liệu giới thiệu.
Bước 4. Tổ chức hội chợ.
Bước 5. Đánh giá kết quả tổ chức hội chợ.
Gợi ý 1. Tiêu chí đánh giá bản kế hoạch
STT

Nội dung đánh giá

1

Bản kế hoạch rõ ràng, chi tiết.

2

Phân công nhân sự hợp lí.

2. Tiêu chí đánh giá hội chợ sản vật
STT
1
2
3
4
5

Nội dung đánh giá
Lựa chọn đúng sản vật đặc trưng của địa phương, đẹp về mẫu mã,
tốt về chất lượng, nguồn gốc xuất xứ rõ ràng, giá tiền hợp lí.
Khách hàng phản hồi và đánh giá tốt về sản phẩm.
Chuẩn bị tài liệu giới thiệu cho từng sản vật:
– Nội dung: Tài liệu viết rõ ràng, dễ hiểu, đầy đủ thông tin.
– Hình thức: Phong phú về hình thức như: tờ rơi, tranh, ảnh, áp phích,...
Thiết kế và trang trí gian hàng, bài trí sản vật ngăn nắp, bắt mắt, mang
bản sắc riêng, thu hút nhiều khách đến gian hàng.
Đội ngũ nhân sự bán hàng hiểu rõ về sản vật, thuyết trình, giới
thiệu về sản vật rõ ràng, truyền cảm, trả lời được những câu hỏi
của khách hàng,...

25

CHỦ ĐỀ 7: HOẠT ĐỘNG ĐỀN ƠN, ĐÁP NGHĨA

Ở HOÀ BÌNH

1 Nhận diện hoạt động đền ơn, đáp nghĩa ở Hoà Bình
a. Kể tên những người có công với cách mạng ở Hoà Bình.
b. Quan sát hình ảnh, nêu tên một số hoạt động đền ơn, đáp nghĩa ở Hoà Bình.

1

2

Đoàn viên thanh niên chăm sóc
các phần mộ tại nghĩa trang liệt sĩ
huyện Mai Châu

3

Giáo viên, học sinh trường TH&THCS
Triệu Phúc Lịch huyện Đà Bắc chăm sóc
Đài chiến công Đội du kích xã Toàn Sơn

4

Đoàn xã Mỹ Thành, huyện Lạc Sơn
xây dựng công trình "Lò đốt rác mini"
tặng gia đình chính sách của xã

Uỷ ban nhân dân huyện Cao Phong
thăm hỏi, tặng quà cho người có công
với cách mạng

c. Kể tên các hoạt động đền ơn, đáp nghĩa khác ở Hoà Bình mà em biết.
26

2 Tìm hiểu về hoạt động đền ơn, đáp nghĩa ở Hoà Bình
a. Quan sát và chia sẻ về các hoạt động đền ơn, đáp nghĩa trong các hình ảnh
dưới đây.
Gợi ý 
l 
Tên hoạt động
l 
Địa điểm diễn ra hoạt động
l 
Việc làm của những người tham gia
l 
Ý nghĩa của hoạt động

5

Đội ngũ bác sĩ tình nguyện tổ chức thăm khám sức khoẻ
cho người có công ở huyện Tân Lạc

6

Học sinh trường Tiểu học thị trấn Chi Nê, huyện Lạc Thuỷ chăm sóc
nghĩa trang các anh hùng liệt sĩ

b. Nêu ý nghĩa của các hoạt động đền ơn, đáp nghĩa ở Hoà Bình.
c. Chia sẻ với bạn bè, thầy cô về một hoạt động đền ơn, đáp nghĩa ở địa phương.
27

3 Lập kế hoạch và thực hiện một hoạt động đền ơn, đáp nghĩa ở
địa phương em

a. Lập kế hoạch thực hiện hoạt động đền ơn, đáp nghĩa ở địa phương em.
Gợi ý 

Các bước xây dựng kế hoạch:
– Bước 1: Lựa chọn hoặc đề xuất một hoạt động đền
ơn, đáp nghĩa.
– Bước 2: Xác định thời gian, địa điểm thực hiện
– Bước 3: Xác định việc làm cụ thể, người thực hiện,
người hỗ trợ.


Lưu ý: Khi lập kế hoạch, cần cân nhắc để đảm bảo thời gian học tập trên lớp.

b. Thực hiện hoạt động theo kế hoạch đã lập.
c. Báo cáo kết quả thực hiện kế hoạch.

28

CHỦ ĐỀ 8: THUỶ ĐIỆN HOÀ BÌNH VÀ MÔI TRƯỜNG
1 Khám phá thuỷ điện Hoà Bình
a. Đọc đoạn thông tin sau:
Công trình thuỷ điện Hoà Bình trên sông Đà do Liên Xô (nay là Liên bang Nga)
thiết kế, xây dựng và được hàng nghìn kĩ sư, công nhân bậc cao tình nguyện sang
giúp đỡ. Công trình được khởi công xây dựng vào ngày 06 –11 – 1979 và khánh
thành vào ngày 20 – 12 – 1994. Đây là công trình thuỷ điện có công suất lớn nhất
Đông Nam Á trong thể kỉ XX, có nhiệm vụ trọng yếu là điều tiết chống lũ đảm bảo
an toàn cho Thủ đô Hà Nội, các tỉnh Đồng bằng sông Hồng và cung cấp điện cho
mọi miền Tổ quốc.
Ngày 30 – 12 – 1988, tổ máy đầu tiên của Nhà máy thuỷ điện Hoà Bình bắt đầu
phát điện. Ngày 4 – 4 – 1994, tổ máy số 8 là tổ máy cuối cùng đã hoà điện vào lưới
điện quốc gia.
Nhà máy thuỷ điện Hoà Bình là thành quả 15 năm ...