Kể chuyện Bác Hồ

1

2

Kể chuyện Bác Hồ

Kể chuyện Bác Hồ

3

4

Kể chuyện Bác Hồ

Kể chuyện Bác Hồ

5

“KEÅ CHUYEÄN BAÙC HOÀ”, TAÙC PHAÅM RAÁT KÌ
COÂNG CUÛA NGHEÄ SÓ - NHAØ BAÙO
TRAÀN MAÏNH THÖÔØNG

T

ôi có may mắn và cảm thấy hạnh phúc được nghệ sĩ nhiếp
ảnh, nhà báo Trần Mạnh Thường trao cho tập bản thảo cuốn
sách “Kể chuyện Bác Hồ”. Cuốn sách với 30 tác phẩm báo
chí rất phong phú, đa dạng viết về Chủ tịch Hồ Chí Minh, lãnh tụ vĩ đại
của dân tộc và là Danh nhân Văn hoá Thế giới. Người cũng là một công
dân giản dị, bình thường, một chính khách hiếm hoi được nhân loại tiến
bộ trên thế giới ngưỡng mộ, kính trọng. Dưới hình thức kể chuyện, tác
giả cung cấp ngồn ngộn nguồn thông tin, tư liệu chuẩn xác, nhiều nội
dung có tính phát hiện khá mới mẻ của tác giả tạo nên sức thuyết phục,
hấp dẫn, khiến người đọc hiểu sâu sắc hơn, đầy đủ hơn về trí tuệ, sự mẫn
tiệp, nhân cách, bản lĩnh, tư tưởng, đạo đức và phong cách của Người. 
Trần Mạnh Thường là một nhiếp ảnh gia, một nhà báo nổi tiếng
trong nước và khá ấn tượng với bạn bè quốc tế. Trong sự nghiệp làm báo
của mình, ông tạo dựng lên một di sản khá “đồ sộ” với những thành công
trong lĩnh vực nhiếp ảnh, báo chí và nghiên cứu khoa học. Về sự nghiệp
nhiếp ảnh, ông vừa trải ra, vừa gói vào 12 đầu sách không những là ảnh
thông tấn, ảnh nghệ thuật mà nhiều cuốn sách mang tính lí luận đề cập
kiến thức cơ bản về công nghệ và kĩ năng nhiếp ảnh, “lịch sử nhiếp ảnh
thế giới”, nhiếp ảnh gắn với cuộc sống. Ông cũng cho xuất bản 11 cuốn
sách khác viết rất công phu: “Danh nhân thế giới về Khoa học - Kĩ thuật
và Văn học nghệ thuât”. Nổi bật là các tác phẩm giới thiệu “Những di
sản nổi tiếng thế giới”, “105 sự kiện nổi bật thế giới”, “Những thành
phố nổi tiếng thế giới”, “Những địa danh du lịch nổi tiếng thế giới”,

6

Kể chuyện Bác Hồ

“Những kiệt tác văn chương thế giới”, rồi “Việt Nam Văn hoá và Du
lịch”. Năm 2008, ông còn xuất bản cuốn “Các tác giả văn chương Việt
Nam” gồm 2 tập với 3.500 trang, v.v…Ông cũng biên soạn các bộ sách
“Đại tướng Tổng Tư lệnh Võ Nguyên Giáp”, “Chủ tịch Hồ Chí Minh
với nền ngoại giao cách mạng Việt Nam” rất công phu, được Tổng Bí
thư Nguyễn Phú Trọng viết lời tựa. Đặc biệt, sau 40 năm mong đợi, năm
2020, ông được phép ấn hành cuốn sách ảnh có một không hai “Nhìn
lại cuộc chiến biên giới phía Bắc 1979”, mà ông là tác giả. Gần đây,
ông xuất bản cuốn sách ảnh lớn “Trên những nẻo đường tôi qua” bằng
song ngữ Việt – Anh với hàng trăm bức ảnh nghệ thuật chụp được ở mấy
chục quốc gia, vùng lãnh thổ ông từng đặt chân đến. Bộ sách này là điểm
nhấn về sự nghiệp nhiếp ảnh của mình. Qua 25 tác phẩm để đời, tự nó
nói lên Trần Mạnh Thường không chỉ là Nghệ sĩ nhiếp ảnh nổi tiếng, ông
còn là một nhà báo xông xáo, lăn xả vào cuộc sống, gắn bó với chiến
trường và thương trường, bôn ba trong nước và nước ngoài. Mặt khác,
ông còn thể hiện là một nhà nghiên cứu khoa học về đời sống xã hội và
văn hoá, nghệ thuật.
“Kể chuyện Bác Hồ” với 30 tác phẩm chứa đựng muôn vàn thông
tin về Chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu của chúng ta. Trên các diễn đàn,
công chúng thường biết đến Giáo sư Hoàng Chí Bảo, người kể chuyện
rất có duyên, có sức hút trước đông đảo quần chúng thông qua những
mẩu chuyện rất cảm động, sâu sắc về cuộc đời, sự nghiệp tư tưởng, đạo
đức, phong cách, sự giản dị, trong sáng của Bác. Trong “Kể chuyện Bác
Hồ”, ngoài bài “Hành trình đi tìm đường cứu nước” giới thiệu tóm tắt
tiểu sử của Bác trong 30 năm bôn ba ở nước ngoài, còn 29 bài viết sinh
động, chân thực có nhiều thông tin trùng khớp với Giáo sư Hoàng Chí
Bảo, song lại có rất nhiều sự kiện, tư liệu, mẩu chuyện về Bác Hồ qua
sự tìm tòi, khám phá, nghiên cứu của Trần Mạnh Thường (nhất là những
mẩu chuyện về Bác ở nước ngoài) khá độc đáo, có phần phát hiện dung
dị, chân thật. Câu chuyện về cái bàn của Bác ở khách sạn Omni Parker
House thành phố Boston (Hoa Kỳ) những năm 1911-1913, Bác Hồ là thợ

Kể chuyện Bác Hồ

7

làm bánh mì ở đây. Chiếc bàn đó trở thành kỉ vật hiếm hoi, vô cùng quý
giá của khách sạn này (trong bài “Có một “người thợ” làm bánh như
thế!”). Tiếp đến là những tác phẩm kể chuyện về Bác sống, hoạt động ở
nước Anh trong bài “Dấu chân Nguyễn Tất Thành ở xứ sở sương mù”,
rồi đến các dấu chân “Bác Hồ trên đất Pháp”, “trên đất nước Lenine”;
Ở Thái Lan “Có một Thầu Chín - Sư Hạnh Đa... “, “Thầu Chín từng hoạt
động cách mạng tại Lào”; câu chuyện tác giả kể về “Vị ân nhân của Bác
Hồ” (mang danh Tống Văn Sơ) ở Hồng Kông được luật sư Loseby cưu
mang, cứu thoát khỏi bàn tay thực dân Anh để trở về Liên Xô hoạt động;
rồi những mẩu chuyện Bác hoạt động ở Trung Quốc, Người để lại tập
thơ “Nhật kí trong tù” là báu vật quốc gia, đến chuyện “Bác Hồ cứu phi
công Mỹ”, chuyện “Bác với cố vấn Vĩnh Thuỵ” (vua Bảo Đại), chuyện
“Cụ Huỳnh Thúc Kháng, người bạn tri kỉ của Bác Hồ”, từ chuyện Người
sang thăm nước Pháp (1946), chuyện Bác Hồ “đặt nền móng cho mối
quan hệ Việt - Mỹ”, chuyện “Bác thăm lại quê nhà sau 50 năm xa cách”,
chuyện về “Đôi dép Bác Hồ, Bác đi tự thuở chiến khu Bác về”, chuyện
“Đêm 30 Tết Bác đi thăm người nghèo”, chuyện “Những người con
nuôi của Bác”, Bác học ngoại ngữ, chuyện “Bữa ăn của Bác”, chuyện
Bác tập thể dục, thể thao, đến chuyện “Tết trồng cây nhớ Bác”, hay câu
chuyện Bác viết Di chúc (“Tài liệu tuyệt đối bí mật”), chuyện “Bác với
văn nghệ sĩ, nhà báo”, v.v…Và vì thế mà xuất hiện “Tượng đài Bác Hồ
trên khắp hành tinh”,v.v…
Tác giả đề cập sự kiện UNESCO vinh danh Chủ tịch Hồ Chí Minh
là Danh nhân văn hoá Việt Nam nhân kỉ niệm 100 năm ngày sinh của
Người (19/5/1890 – 19/5/1990). Theo nghị quyết số 24C/18.65 của UNESCO tôn vinh Chủ tịch Hồ Chí Minh là “Anh hùng giải phóng dân tộc
và là nhà văn hoá kiệt xuất của Việt Nam”, khẳng định Người là “Một
biểu tượng kiệt xuất về quyết tâm của cả một dân tộc, đã cống hiến trọn
đời mình cho sự nghiệp giải phóng dân tộc của Nhân dân Việt Nam, góp
phần vào cuộc đấu tranh chung của các dân tộc vì hoà bình, độc lập, dân
chủ và tiến bộ xã hội”, là “hiện thân khát vọng của các dân tộc trong

8

Kể chuyện Bác Hồ

việc khẳng định bản sắc dân tộc của mình và tiêu biểu cho việc thúc đẩy
sự hiểu biết lẫn nhau”,v.v…
Trong đời sống chính trị đất nước, việc thực hiện Chỉ thị số 05 - CT/
TW của Bộ Chính trị “Về tiếp tục học tập và làm theo tư tưởng, đạo
đức, phong cách Hồ Chí Minh” vẫn diễn ra hàng ngày trong Đảng và
toàn dân là một sinh hoạt có ý nghĩa chiến lược. Chỉ thị nêu rõ: “Tiếp
tục làm cho toàn Đảng, toàn dân, toàn quân nhận thức ngày càng sâu
sắc hơn những nội dung cơ bản và giá trị to lớn của tư tưởng, đạo đức,
phong cách Hồ Chí Minh, làm cho tư tưởng, đạo đức, phong cách của
Người thật sự trở thành nền tảng tinh thần vững chắc của đời sống xã
hội, xây dựng văn hoá, con người Việt Nam, đáp ứng yêu cầu phát triển
bền vững và bảo vệ vững chắc Tổ quốc, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh,
dân chủ, công bằng, văn minh”.
  Cuốn sách “Kể chuyện Bác Hồ” của nghệ sĩ, nhà báo Trần Mạnh
Thường là một đóng góp vào sinh hoạt chính trị sâu rộng, có ý nghĩa
chiến lược này. Bằng những câu chuyện cảm động, vô cùng sâu sắc về
cuộc đời của Bác, sự nghiệp của Bác sẽ toát lên tư tưởng, đạo đức và
phong cách cao thượng mà bình dị của Người. Đó là cách học và làm
theo giản đơn như chân lí, dễ học, dễ vận dụng theo tấm gương vĩ đại Hồ
Chí Minh, một “con người như chân lí sinh ra”.
Nhà báo, nhà thơ KIM QUỐC HOA

Kể chuyện Bác Hồ

9

HAØNH TRÌNH
ÑI TÌM ÑÖÔØNG CÖÙU NÖÔÙC
Chủ tịch Hồ Chí Minh thời thơ ấu tên là Nguyễn Sinh Cung, sinh
ngày 19-5-1890, tại quê ngoại làng Hoàng Trù, xã Chung Cự, huyện
Nam Đàn, Nghệ An ( nay xã Kim Liên, huyện Nam Đàn, Nghệ An). Cha
là Nguyễn Sinh Sắc (1869-1929), mẹ là Hoàng Thị Loan (1862-1901).
Thuở nhỏ được học với các thầy giáo yêu nước, cậu Thành được
nghe nhiều chuyện qua các buổi bàn luận thời cuộc giữa các thầy và các
sỹ phu yêu nước. Nhờ đó dần dần cậu hiểu được thời thế. Đặc biệt cậu
Thành thấm thía trước cảnh nước mất nhà tan, nên cậu tâm đắc với hai
câu thơ của cụ Phan Bội Châu để tự răn mình:
Mỗi phạn bất vong duy trúc bạch,
Lập thân tối hạ thị văn chương.

Bến cảng Sài Gòn (nay Tp. Hồ Chí Minh) đầu thế kỷ XX, nơi người thanh
niên Nguyễn Tất Thành rời Tổ quốc đi tìm đường cứu nước.

10

Kể chuyện Bác Hồ

Khoảng
tháng
9-1905,
Nguyễn Tất Thành vào học lớp dự
bị (preparatoire) Trường tiểu học
Pháp bản xứ, Vinh.Tại đây lần đầu
tiên cậu Thành được tiếp xúc với
khẩu hiệu: Tự do-Bình đẳng-Bác ái.
Năm 1908, Tất Thành vào
học Trường Quốc học Huế, đúng
lúc cuộc biểu tình chống thuế của
nông dân Thừa Thiên, cậu đã tham
gia, nên đã bị thực dân Pháp theo
dõi. Tháng 6-1909, Nguyễn Tất
Thành rời Huế theo cha vào Bình
Khê. Cuối năm 1909, Thành vào
Nguyễn Tất Thành làm phụ bếp ở khách học Trường tiểu học Quy Nhơn.
sạn Carlton, London, Anh quốc.
Tháng 6-1910, Thành học xong
tiểu học, được tin cha bị cách chức tri huyện, triệu hồi về Huế. Thành
quyết định đi vào Nam, đến Phan Thiết dạy học ở Trường Dục Thanh.
Trong hồi ức của mình, Nguyễn Ái Quốc viết (1923 ): “Khi tôi ở 13
tuổi, lần đầu tiên được nghe ba chữ Pháp: Tự do, Bình đẳng, Bác ái …
Từ thưở ấy tôi rất muốn làm quen với nền văn minh Pháp, muốn tìm xem
những gì ẩn sau những chữ ấy”.
Tháng 2-1911, Nguyễn Tất Thành rời Phan Thiết vào Sài Gòn, lấy
tên là Văn Ba.Với tài giao thiệp chân thành của mình, ngày 3-6-1911,
được chủ tàu đồng ý, Văn Ba được làm phụ bếp trên tàu Đô đốc Latouché
Trévillé, để được sang tìm hiểu văn minh Pháp.
Ngày 5-6-1911, tàu nhổ neo đi Marseille. Trên tàu anh Ba làm việc
quần quật suốt ngày, không nề hà một việc gì. Tuy là “một thằng nhỏ”
giúp việc, nhưng anh Ba nhiệt tình nhã nhặn, lại sẵn sàng giúp những
thủy thủ mù chữ viết thư về nhà, nên được mọi người trên tàu quý trọng.

Kể chuyện Bác Hồ

11

Ngày đầu đến Marseeille, anh Ba nhận xét: “Người Pháp ở Pháp
tốt hơn người Pháp ở Đông Dương”.

Bản đồ những nước mà Nguyễn Tất Thành - Văn Ba đã đến từ năm 1911 đến năm 1917.
1 - Giấy chứng thực tàu đô đốc Latouché Tréville đến Singgapore ngày 8/6/1911 .
2 - Giấy chứng thực tàu Đô đốc Latouché Tréville đến Columbo Ceylan (nay là Sri
Lanka) ngày 14/6/1911.
3 - Phiếu đề ngày 15/6/1911 của tàu Đô đốc Latouché Tréville gửi đi cảng Said, Ai Cập.
4 - Giấy chứng thực tàu Đô đốc Latouché Tréville đến Marseille ngày 6/7/1911

Văn Ba theo tàu đi Martinique, Argentina…Cuối năm 1912, anh
dừng lại ở Mỹ, tuy không lâu, nhưng Nguyễn Tất Thành đã nhận ra bộ
mặt thật của đế quốc Hoa Kỳ.
Đầu năm 1913, Thành rời Mỹ đi London, để kiếm sống anh nhận
quét tuyết cho một trường học, đêm về học Anh ngữ. Cuối năm 1917,
Nguyễn Tất Thành trở lại Pháp. Tại đây Thành làm nghề chụp ảnh để

12

Kể chuyện Bác Hồ

sinh sống và hoạt
động. Ngoài ra anh
còn viết báo và đọc
sách văn học.
Đầu năm 1919,
Nguyễn Tất Thành
gia nhập Đảng Xã hội
Pháp. Chiến tranh thế
giới thứ nhất kết thúc,
cùng với Phan Châu
Trinh, luật sư Phan
Văn Trường, Nguyễn
Tất Thành dưới cái
tên Nguyễn Ái Quốc
đã gửi đến Hội nghị
Verseille bản “Yêu
sách 8 điểm của nhân
dân Annam”.
Tại Đại hội lần
thư XIII Đảng Xã
Vừa đến nước Pháp, để mở rộng hiểu biết, từ hội Pháp, Nguyễn Ái
Marseilles ngày 15/9/1911, Nguyễn Tất Thành
Quốc tán thành Quốc
viết thư cho Tổng thống Pháp xin vào học Trường
tế III (Quốc tế Cộng
Thuôc địa Paris.
sản) và trở thành một
trong những người sáng lập Đảng Cộng sản Pháp và là người cộng sản
đầu tiên của Việt Nam
Để làm vũ khí đấu tranh cho các dân tộc thuộc địa, ngày 20-7-1922,
Nguyễn Ái Quốc cùng các cộng sự lập Hội Liên hiệp thuộc địa và ra báo
Le Paria (Người cùng khổ ).
Các hoạt động cách mạng của Nguyễn Ái Quốc tại Pháp, được
Đảng Cộng sản Pháp đánh giá rất cao. Uy tín và vai trò của Nguyễn Ái

Kể chuyện Bác Hồ

13

Quốc được Quốc tế Cộng sản biết đến và Người được Đảng Cộng sản
Pháp cử đi dự Đại hội V Quốc tế Cộng sản ở Matxcơva.
Tháng 10-1923, Hội nghị Quốc tế Nông dân lần thứ nhất do Quốc
tế Cộng sản triệu tập họp tại Matxcơva Nguyễn Ái Quốc được mời tham
dự với tư cách là đại biểu chính thức của nông dân Đông Dương.
Do Lénine ốm nặng, nên Đại hội V Quốc tế Cộng sản đến ngày
17-6-1924 mới khai mạc. Sau khi tham dự Đại hộiV Quốc tế Cộng sản,
Nguyễn Ái Quốc hoàn thành cuốn “Bản án chế độ thực dân Pháp” và
gửi cho Hội Liên hiệp thuộc địa ở Paris. Tháng 10-1924, Nguyễn Ái
Quốc rời Liên Xô đi Quảng Châu Trung Quốc. Tại đây, tháng 6-1925,
Nguyễn Ái Quốc thành lập Hội Việt Nam Thanh niên Cách mạng, ra báo
Thanh niên và viết cuốn “Đường Kách mệnh”.

Mặt tiền khách sạn Omni Parker House.

Trung tuần tháng 11-1927, Nguyễn Ái Quốc được Quốc tế Cộng
sản cử đi Pháp công tác. Đầu tháng 12- 1927, Người đi dự phiên họp mở

14

Kể chuyện Bác Hồ

rộng của Đại hội đồng chống đế quốc tại Brussel, Bỉ. Do bị mật thám
Pháp theo dõi, Người bí mật trở lại Đức làm phóng viên cho báo Die
Welt ( Thế giới ). Đầu tháng 6-1928, được Ban Phương Đông Quốc tế
Cộng sản đồng ý, Nguyễn Ái Quốc rời Berlin về Xiêm ( Thái Lan ) hoạt
động dưới cái tên Thầu Chín.
Nhận thức được nguy cơ phân liệt của các tổ chức Cộng sản Việt
Nam, với tư cách là phái viên của Quốc tế Cộng sản có đầy đủ quyết
định mọi vấn đề liên quan đến phong trào cách mạng Đông Dương , ngày
23-12-1929, Nguyễn Ái Quốc đi Hồng Kông triệu tập các tổ chức Cộng
sản Việt Nam sang Hồng Kông bàn việc hợp nhất. Đại hội Đảng họp do
Người chủ trì quyết định lấy ngày 3-2-1930 là ngày thành lập Đảng. Đại
hội thông qua “Chính cương”, “Sách lược”, “Điều lệ”, “Chương trình
vắn tắt”.
Ngày 6-6-1931, dưới cái tên Tống Văn Sơ, Nguyễn Ái Quốc bị nhà
cầm quyền Hồng Kông bắt tại số nhà 186 phố Tam Lung. Nhờ sự giới
thiệu của Quốc tế Cứu tế đỏ, Luật sư F.H. Loseby can thiệp qua 9 phiên
tòa, cuối cùng buộc Viện Cơ mật Hoàng gia Anh đồng ý trả tự do cho
Tống Văn Sơ.
Mùa Xuân 1934, Nguyễn Ái Quốc rời Thượng Hải đi Liên Xô,
tham dự Đại hội VII Quốc tế Cộng sản với tư cách đại biểu tư vấn.
Được sự chấp thuận của đồng chí Dimitrov, Tổng bí thư Quốc tế
Cộng sản, đầu tháng 10-1938, Nguyễn Ái Quốc đi Trung Quốc đến Lan
Châu, được văn phòng Bát Lộ quân cấp chứng minh thư Trung Quốc
mang tên Hồ Quang, cấp bậc Thiếu tá. Sau đó Người về Quảng Tây.
Ngày 28-1- 1941, sau 30 năm bôn ba tìm đường cứu nước,
Nguyễn Ái Quốc cùng đoàn tùy tùng về nước qua cột mốc 108, đến
xã Trường Hà, huyện Hà Quảng, Cao Bằng. Ngày 8-2-1941, Người ở
và làm việc tại hang Cốc Bó thôn Pắc Bó, lãnh đạo Cách mạng tháng
Tám thành công.

Kể chuyện Bác Hồ

15

COÙ MOÄT “NGÖÔØI THÔÏ”
LAØM BAÙNH NHÖ THEÁ
Để sưu tầm tài
liệu, biên soạn cuốn
sách ảnh “Chủ tịch
Hồ Chí Minh với nền
ngoại giao cách mạng
Việt Nam”, được Tổng
Bí thư Nguyễn Phú
Trọng viết lời tựa và
Ủy viên Bộ Chính
trị, Phó Thủ tướng,
Bộ trưởng Ngoại giao
Phạm Gia Khiêm
viết lời giới thiệu,
do NXB Văn hóaThông tin ấn hành
năm 2013, mùa xuân
năm 2010, khi những
cảnh hoa anh đào
khoe sắc trên đất nước
“Cờ Hoa”, tôi đã đặt
chân lên Tp. Boston,
bang Massachussetts.
Nơi tôi đến đầu tiên
là khách sạn Omni
Toàn cảnh khách sạn Omni Parker House, Hoa Kỳ. Parker House, ở số 60

16

Kể chuyện Bác Hồ

phố School St., Boston, MA 02108 United States, thuộc khu phố cổ sầm
uất, nơi có một di tích lịch sử quan trọng đối với nhân dân Việt Nam.
Đó là nơi từ cuối năm 1911 – 1913, Bác Hồ của chúng ta dưới cái tên
Nguyễn Tất Thành, từng là người thợ làm bánh mì ở đây.

Tại căn bếp ở tầng hầm khách sạn Omni Parker House kê một chiếc bàn gỗ,
nơi Nguyễn Tất Thành từng nhào bột nướng bánh. Trong tờ quảng cáo của
khách sạn viết: “Hồ Chí Minh từng giữ vị trí phụ trách lò bánh (pastry chep)
của Omni Parker House từ năm 1912- 1913”.

Tuy đã đọc khá nhiều tài liệu về Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhưng tôi
vẫn băn khoăn một điều: Thế giới rộng lớn với bao nhiêu nước, tại sao
lần đầu tiên ra nước ngoài tìm đường cứu nước, Bác lại đến nước Mỹ xa
xôi, tận Tây Bán cầu?
Trong một tài liệu, một vị sử gia Mỹ nói rằng Chủ tịch Hồ Chí
Minh đến nước Mỹ trước tiên vì nước Mỹ lúc bấy giờ cùng cảnh ngộ như
Việt Nam, bị thực dân Anh đô hộ, vừa giành được độc lập từ tay thực

Kể chuyện Bác Hồ

17

dân Anh lập nên Quốc gia mới Hợp Chủng quốc Hoa Kỳ. Đây thực sự là
cuộc chiến tranh cách mạng Mỹ chống lại Anh quốc diễn ra từ 1765 đến
1783. Cụ Hồ đến Mỹ là để tìm hiểu tình hình của một nước thuộc địa đã
chiến đấu như thế nào để thoát khỏi sự thống trị ngoại bang giành độc lập
cho dân tộc. Nhà sử học còn cho biết cụ Hồ đến Mỹ nhưng không đến thủ
đô Washington DC, mà đến ngay Boston, thành phố cổ kính, vì Boston là
cái nôi của cách mạng Mỹ. Tại đây vào một đêm buốt giá ngày 5 tháng 3
năm 1770, một cuộc xô xát giữa người dân thuộc địa Mỹ và tên lính gác
người Anh, đã nhanh chóng trở thành cuộc thảm sát đẫm máu đầu tiên
trong lịch sử nước Mỹ.
Thật vậy, trong thời gian cụ Hồ lưu lại ở Tp. Boston, hầu như ngày
nào cũng diễn ra các cuộc tuần hành, biểu tình đòi quyền sống, và đòi làm
việc tốt hơn cho phụ nữ nói riêng và những người lao động nói chung.

Bác Hồ ở Boston (MT)

Hơn nữa Boston là một thành phố trí thức, nơi có hơn 60 trường
đại học, nhiều nhất nước Mỹ, trong đó Trường Đại học Harvard nổi tiếng
nhất, trường có bề dày lịch sử lâu đời nhất ở Boston. Chỉ trong vòng
6 thập niên qua, Đại học Harvard đã có 59 thành viên được nhận giải

18

Kể chuyện Bác Hồ

thưởng Nobel (trong đó có 26 giải về vật lý, 11 giải hóa học, 12 giải kinh
tế, 8 giải về y học–sinh lý học và 2 giải Nobel Hòa Binh. Và Trường Đại
học Harvard là nơi đào tạo ra nhiều vị Tổng thống Hoa Kỳ nổi tiếng như
Theodore Roosevelt, Franklin D. Roosevelt…
Trong một bài đăng trên tờ Boston Globe, nữ văn sỹ Susan Wilson
người Mỹ viết: “Thật thú vị để lưu ý rằng một nhà cách mạng tài danh,
lãnh tụ Hồ Chí Minh của Việt Nam lừng danh từng tham gia làm việc như
là một người thợ nướng bánh tại tiệm bánh ngọt của khách sạn Omni
Parker House từ 1911 đến năm 1913. Vị đầu bếp đặc biệt đã đem đến
niềm vinh dự cho nơi này… ”. Bà còn giải thích thêm rằng lãnh tụ Hồ
Chí Minh tìm đến làm việc ở Omni Parker House, bởi khách sạn này nằm
gần con đường mang tên Tự Do (Freedom trail), nơi mỗi bước chân đều
có dấu ấn lịch sử về cuộc cách mạng giành tự do cho nước Mỹ. Khách
sạn chỉ cách cảng Boston không xa, là bến đổ của nhiều con tàu đủ các
quốc tịch trên thế giới.
Hơn nữa Omni Parker House, nơi hội tụ của các chính khách, các
danh nhân Mỹ như Malcolm Little (MalcolmX), một nhà hoạt động
chống chế độ phân biệt chủng tộc, các nhà văn, nhà thơ nổi tiếng của
nước Mỹ, trong đó có nhà thơ Palple Waldo Emerson và nhà văn Charles
Dickens lừng danh, hay ca sỹ Denyce Graves được nhiều người ưa
thích…Omni Parker House còn là nơi diễn ra nhiều cuộc hội đàm, các
cuộc gặp tay đôi của các chính trị gia, đến từ nhiều quốc gia trên thế
giới. Và cũng chính tại nơi đây, dòng họ John Fitzgerald Kenedy đã đặt
đại bản doanh mở cuộc vận động tranh cử Tổng thống Mỹ thứ 35 vào
những năm đầu của thập niên 60, thế kỷ XX. Điều này thể hiện rõ trên
bức tường phòng truyền thống ở tầng hầm, chủ khách sạn cho treo nhiều
bức ảnh và trưng bày các hiện vật của các bậc vĩ nhân, trong đó nổi bật
nhất ở một góc phòng trang trí nhiều hình ảnh về Bác Hồ thời trẻ và một
bức thư đề ngày 12 tháng 8 năm 2005 của Đại sứ nước CHXHCN Việt
Nam Nguyễn Tâm Chiến tại Hoa Kỳ gửi cảm ơn Ngài Tổng giám đốc
khách sạn Richard Mason và các nhân viên đã đón tiếp chu đáo, chân

Kể chuyện Bác Hồ

19

tình, nồng hậu chuyến thăm Hoa Kỳ của Thủ tướng Phan Văn Khải. Trên
một bức tường của khách sạn có trang trí nhiều hình ảnh của các danh
nhân thế giới, trong đó có hình Bác Hồ thời trẻ, với dòng chữ: “Năm
1911-1912, nhà lãnh đạo tương lai của Việt Nam đã từng làm việc tại
tiệm bánh Parker House” (1911-1912 Future Vietnamese leader works
Parker House bakeshop). Tại đây kê một chiếc bàn đá cẩm thạch mầu
xám, mà Bác Hồ đã dùng làm bánh kem Boston Cream Pies và Lemon
Meringue Pies, món ăn tráng miệng nổi tiếng của khách sạn Omni Parker
House. Trên bàn đặt một tờ giấy ghi dòng chữ: “Hồ Chí Minh từng là thợ
làm bánh tại Parker House trong 2 năm 1911 – 1913. Người đã sử dụng
chiếc bàn đá như trong bức ảnh bên cạnh và nó được sử dụng tại quầy
bánh của chúng tôi cho đến ngày nay”.

Trên tường khách sạn treo nhiều hình ảnh những người nổi tiếng, trong đó có
Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Khách sạn Omni Parker House được xây dựng năm 1855, đến nay
trải qua trên 150 năm, đã được sửa chữa, nâng cấp nhiều lần, nhiều hạng
mục công trình được cải tạo, xây dựng mới, hiện đại, duy chỉ có gian bếp
nhỏ ở tầng hầm của tòa nhà vẫn để nguyên vẹn như cũ, không thay đổi,
kể cả những đồ đạc trong phòng.
Chúng tôi thắc mắc tại sao vậy? Người quản lý khách sạn không
giải thích mà dẫn ngay chúng tôi đến tham quan gian bếp và giới thiệu
tỉ mỉ từng kỉ vật hiện hữu ở đây, đồng thời ông nói: “Đó là những kỷ vật
vô giá đã gắn liền với hoạt động của một thanh niên yêu nước đến từ

20

Kể chuyện Bác Hồ

Việt Nam trong những năm đầu thế kỷ XX, người mà sau này trở thành
vị Chủ tịch đầu tiên của đất nước các bạn – Chủ tịch Hồ Chí Minh”.
Lời nói của người quản lý đã cho chúng tôi hiểu tầm quan trọng mang ý
nghĩa lịch sử của gian bếp, vì sự tôn trọng của người dân Mỹ đối với Chủ
tịch Hồ Chí Minh và nhân dân Việt Nam.
Khi chỉ vào chiếc bàn đá cũ kỹ, đã bị sứt một mảnh ở góc phía trong
cùng, thứ mà Bác Hồ dùng làm bánh, trên có đặt một khuôn ép bánh to
cùng những chậu bột bánh, đặt cạnh những chiếc bánh đang nhồi dở
dang, ông David W. Ritchie, Giám đốc kinh doanh tiếp thị của khách sạn
cho biết: Để bày tỏ sự ngưỡng mộ đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh, Ban
quản lý khách sạn trân trọng quyết định vẫn lưu giữ và sử dụng chiếc
bàn này từ ngày ấy đến giờ.
Rõ ràng dù chiếc bàn rất đơn sơ, giản dị, cổ lỗ, lại bị sứt mẻ, nếu
không vì sự tôn trọng Việt Nam, không vì yêu quý, bày tỏ tình cảm, sự
ngưỡng mộ đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh, chắc chắn khách sạn đã thay
thế, không thể giữ lại chiếc bàn cho đến hôm nay. Bởi đó là bảo vật quý
của khách sạn. Chiếc bàn đá, thứ mà người thanh niên Việt Nam Nguyễn
Tất Thành dùng làm việc xưa kia đã trở thành kỷ vật vô giá và là đề tài
quan tâm của nhiều người, mỗi lần ghé thăm khách sạn Omni Parker
House. Vì thế trong nhiều năm qua, không ít nhà khảo cổ, Viện Bảo tàng
Quốc tế ngỏ ý muốn mua lại chiếc bàn đá cũ kỹ, sứt mẻ này, nhưng các
giới lãnh đạo khách sạn đều từ chối, vì đó là chiếc bàn mà Chủ tịch Hồ
Chí Minh – vị lãnh đạo kiệt xuất của thế giới- dùng làm việc trong thời
gian dài tại khách sạn. Đó là hiện vật lịch sử vô giá. Đó là “báu vật” tinh
thần, có sức thu hút lớn, không chỉ đơn thuần về mặt kinh doanh của
khách sạn, mà còn là địa chỉ lịch sử không phải khách sạn nào cũng may
mắn có được. Chính các thế hệ lãnh đạo khách sạn đã nhiều lần khẳng
định, dù vật đổi sao dời, khách sạn vẫn sẽ mãi mãi trân trọng lưu giữ hiện
vật này trong hiện trạng cũ của nó như duy trì một niềm tự hào mà không
nơi nào khác trên đất nước Hoa Kỳ này có được./.

Kể chuyện Bác Hồ

21

DAÁU CHAÂN NGUYEÃN TAÁT THAØNH
ÔÛ XÖÙ SÔÛ SÖÔNG MUØ
Trên hành trình
đi tìm đường cứu
nước, Bác Hồ đã đến
nhiều nơi trên thế
giới, cuối năm 1913,
Nguyễn Tất Thành
rời Boston, Mỹ, đáp
tàu biển đi London,
Anh quốc, nơi mà
trước đó Karl Marx,
Friedrich Angels và
V. I. Lenine đã từng
sống và làm việc.

Thư của Nguyễn Tất Thành gửi cụ Phan Châu
Trinh từ Southampton Anh, thông báo Người chuẩn
bị xuống tàu rời khỏi Anh quốc đến Pháp (1917)

Tuy có nhiều số liệu khác nhau về mốc thời gian Nguyễn Tất Thành
sang sống và làm việc ở Anh, nhưng theo giới nghiên cứu lịch sử Việt
Nam và quốc tế, đều thống nhất cho rằng thời gian Nguyễn Tất Thành
ở London vào cuối năm 1913 đến năm 1917. Nguyễn Tất Thành đến
London đầu tiên là làm việc tại khách sạn Drayton Court, trên phố The
Avenue thuộc quận Ealing phía Tây thủ đô London. Drayton Court, một
khách sạn được trang trí theo kiểu cổ điển đầy ấn tượng, tao nhã, đây là
một địa điểm lý tưởng để tận hưởng kỳ nghỉ thư giãn cuối tuần bên gia
đình hoặc thưởng thức đồ uống cùng bạn bè tại “vườn bia” lớn nhất miền
Tây London. Ngày nay khách sạn Drayton Court còn hấp dẫn du khách
hơn bởi đây là một trong hai khách sạn ở London đã từng có một nhân
viên phục vụ mà sau này trở thành lãnh tụ mang tầm vóc thế giới, đó là

22

Kể chuyện Bác Hồ

Chủ tịch Hồ Chí Minh, người sáng lập ra nhà nước Việt Nam Dân chủ
Cộng hoà, người được UNESCO vinh danh là “Anh hùng giải phóng dân
tộc, danh nhân văn hoá của Việt Nam”.
Nếu có dịp, bạn vào trang Web của khách sạn Drayton Court, bạn
sẽ thấy ngay phần giới thiệu: “Hồ Chí Minh, vị lãnh tụ của Việt Nam đã
làm việc vất vả tại bếp ăn của khách sạn vào năm 1914, trước khi ông
tiếp tục hành trình thay đổi lịch sử đất nước, đánh đuổi các lực lượng từ
Nhật Bản, Pháp và Mỹ”.
Với ý nghĩa to lớn đó, nên vào năm 2011, khi khách sạn Drayton
Court tân trang lại, riêng khu bếp nơi Nguyễn Tất Thành – Bác Hồ - làm
việc, được xây mới hoàn toàn và trở thành một phần của “vườn bia”
xanh mát, thoáng đãng ở phía sau khách sạn, nơi thu hút nhiều du khách,
nhất là vào những ngày cuối tuần, ngày lễ...

Khách sạn Carlton bị máy bay Đức ném bom phá hủy 1940, trên nền cũ người
ta xây tòa nhà New Zealand, phía trước có tấm biển ghi Nơi Hồ Chí Minh sống
và làm việc năm 1913.

Kể chuyện Bác Hồ

23

Nhưng thật ra
nơi được sách báo
nhắc đến nhiều nhất
là khách sạn Carlton,
London, nơi Nguyễn
Tất Thành thời gian
làm việc lâu nhất.
Nhưng khách sạn này
đã bị máy bay quân
Đức ném bom phá huỷ
hoàn toàn vào năm
1940, trong thế chiến
thứ hai. Hiện nay trên
nền cũ của khách sạn
Carlton người ta xây Khách sạn Carlton trước khi bị máy bay Đúc ném
bom sập, nơi Nguyễn Tất Thành làm việc.
toà nhà New Zealand
cao 19 tầng, toạ lạc trên phố Haymarket, gần Quảng trường Tralfagar,
nơi dựng nhiều tượng đá sư tử, biểu tượng của nước Anh và cũng là nơi
gần cung điện Nữ Hoàng Anh và các cơ quan đầu não của Chính phủ
Vương quốc Anh. Trên bức tường mặt tiền toà nhà này, Hội Hữu nghị
Anh – Việt năm 1990, nhân kỷ niệm 100 năm ngày sinh của Bác Hồ
(1890 – 1990), đã cho gắn tấm biển mầu xanh, ghi dòng chữ: “Hồ Chí
Minh (1890 – 1990), người khai sinh nước Việt Nam, đã làm việc tại
khách sạn Carlton, toà nhà cũ trên nền đất này năm 1913”.
Theo ông Len Aldis, Chủ tịch hội Hữu nghị Anh – Việt cho biết,
việc đặt tấm biển này cũng gặp vô vàn khó khăn, nếu không phải Nguyễn
Ái Quốc – Hồ Chi Minh, một con người vĩ đại cả thế giới biết đến, mà là
người khác chắc chắn không được.
Toà nhà New Zealand, được xây lại hiện đại, nhưng tầng hầm của
tòa nhà vẫn được giữ nguyên như ban đầu của khách sạn Carlton. Qua
hai lượt cầu thang đi xuống là đến các phòng, nơi nghỉ ngơi của các nhân

24

Kể chuyện Bác Hồ

viên làm việc cho khách sạn, trong đó có phòng của Nguyễn Tất Thành.
Các phòng này rất hẹp, diện tích chỉ khoảng 10m2, chiều cao khoảng 2m,
với lối đi cực kỳ chật chội. Hiện tất cả các phòng này là nơi chứa các đồ
đạc cũ khách sạn thải ra. Thời đó, cũng như hiện tại, các phòng nhỏ bé
này không trang bị hệ thống lò sưởi ấm, mỗi khi mùa đông đến lạnh cóng
xương và mỗi lần mùa hè về nóng như thiêu như đốt, khiến gợi ta nhớ
đến cảnh sống cơ cực biết nhường nào của Bác Hồ- Nguyễn Tất Thànhcách nay hơn 100 năm, khi Bác làm việc ở đây.
Ông Len kể tiếp “Khi mới đến Carlton, Nguyễn Tất Thành được
giao làm những công việc nặng nhọc như dọn dẹp đồ đạc, phụ rửa chén
bát của nhà bếp khách sạn. Sau các bữa ăn của khách, ông Nguyễn
thường giữ lại các thức ăn thừa để chuyển cho những người lao động
nghèo, những người ăn xin vô gia cư. Cảm kích trước cử chỉ làm việc
thiện của ông Nguyễn, vị đầu bếp nổi tiếng của khách sạn Escosffer, đã
chuyển ông Nguyễn sang bộ phận làm bánh mì có phần nhẹ nhàng hơn,
đồng thời chân tình “truyền nghề” cho ông”.
Tiến sỹ John Callow, Giám đốc Thư viện Marx ở London, nhà
nghiên cứu khá kỹ về Bác Hồ cho hay: Trong thời gian ở khách sạn
Carlton, Bác thường dậy làm việc từ 5 giờ sáng đến tận 12 giờ trưa. Buổi
chiều từ 17 giờ đến 22 giờ khuya. Thời gian rảnh rỗi Bác tranh thủ tìm
hiểu về London và học tiếng Anh.
Theo ông John, “Ông Hồ đến đây làm việc không đơn giản là
để kiếm tiền nuôi sống bản thân, mà chủ yếu để tìm hiểu bản chất của
những dây xích ràng buộc dân tộc mình và những nước thuộc địa với các
nước thực dân. Qua học hỏi, nghiên cứu, Ông Hồ hiểu rằng chỉ có lòng
dũng cảm thì chưa đủ để giải phóng dân tộc mình mà cần phải nghiên
cứu đầy đủ về sự phát triển của chủ nghĩa thực dân và chủ nghĩa đế quốc
mới có thể phản kháng một cách có hiệu quả”.
Tiến sỹ John Callowcofn cho biết: Trong thời gian sống và làm việc
ở khách sạn Carlton, London Bác Hồ từng làm những công việc nặng

Kể chuyện Bác Hồ

25

nhọc, như sáng sáng phải quét dọn tuyết ở trường học, điều khiển hệ
thống lò sưởi nước nóng...

Khách sạn Drayton Court tại West Ealing, nơi Bác Hồ làm phụ bếp trước khi
đến Khách sạn Carlton

Theo tư liệu của ông John Callow còn cho thấy: Ở London, Nguyễn
Tất Thành đầu tiên làm phụ bếp ở khách sạn Drayton Court ở West
Ealing, phía Tây London, sau đó mới chuyển đến làm việc tại khách sạn
Carlton và trú ngụ tại căn nhà số 8, phố Stephen, cách khách sạn Carlton
khoảng 30 phút đi bộ. Phố Stephen nay không còn, nơi có căn nhà số 8,
có chiều dài không đầy 500m, chặn hai đầu là phố Tottenham Court và
phố Gresse. Phố Stephen hiện là nơi dựng lên hai toà nhà số 1 là khách
sạn cao tầng, đối diện là nhà số 2, là Viện Phim của Anh quốc (BFI).

26

Kể chuyện Bác Hồ

Ngôi nhà số 8 xưa kia đã bị trận ném bom “Blitz” của quân Đức năm
1940 phá huỷ.
Trong cuốn sách “Hồ Chí Minh năm tháng chưa được biết đến”
của Sophie Quinn Rudge, do NXB Đại học California ấn hành nói rõ:
Từ ngôi nhà này (nhà số 8), giữa năm 1913, Nguyễn Tất Thành đã viết
thư cho cụ Phan Chu Trinh ở Paris, Pháp, thông báo vắn tắt tình hình học
tiếng Anh của mình và gửi lời thăm hỏi những người trong gia đình.
Ông John còn thông tin thêm: Cảnh sát Anh nghi có mối liên hệ
giữa phong trào công nhân Anh với phong trào công nhân Việt Nam,
mà Nguyễn Tất Thành là người giữ mối liên lạc, nên ngôi nhà số 8 phố
Stephen, bị cảnh sát Anh theo dõi thường xuyên. Đặc biệt theo yêu cầu
của cảnh sát Pháp, cảnh sát Anh đã đột nhập vào nhà số 8, nhưng Nguyễn
Tất Thành nhanh chóng trốn thoát được.
Trước tình hình khó khăn đó, luôn luôn bị cảnh sát Anh theo sát,
Nguyễn Tất Thành quyết định rời nước Anh sang Pháp. Từ Southampton,
Nguyễn Tất Thành lại viết thư cho cụ Phan báo tin Nguyễn chuẩn bị
xuống tàu rời Anh quốc đi Paris.
Như trên đã nói, thời gian Bác Hồ đến London có thể còn chưa thật
chính xác, nhưng có một điều rõ ràng không thể phủ nhận là thời gian...